Categories
इतर

justified

वार्षिकांक - २०१९

परिसंवाद: अं.नि.स माझे आकलन आणि अपेक्षा‘श्रध्दा’ अंधच असावी हीच आपली परंपरा           -दिनानाथ मनोहर ह्या जागतिकीकरणाच्या जमान्यात काही नव्या अंधश्रद्धांचा प्रसार व्हायला लागला आहे. एखादी वस्तू खरेदी करण्याकरता जास्त पैसे दिले की, ती वस्तू जास्त चांगल्या क्वालिटीची असते, किंवा बंद डब्यातील पदार्थ घरी केलेल्या पदार्थापेक्षा जास्त ऊर्जा देणारे असतात, कपड्याच्या पोतापेक्षा, अंगाला होणाऱ्या स्पर्शापेक्षा, कपड्याची […]

Categories
विज्ञान

विज्ञानावरील विश्वास आणि अविश्वास

वार्षिकांक - २०१६

विज्ञानावर विश्वास ठेवणे, वैज्ञानिक दृष्टिकोनाचा अंगीकार करणे, हे अवघड का असते आणि तरीदेखील ते महत्त्वाचे का आहे, याबद्दल कॅलिफोर्निया इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी (कॅलटेक) या अमेरिकेतील विद्यापीठात विज्ञानाचे आणि वैज्ञानिक दृष्टीकोनाचे शिक्षण आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने कसे देता येईल याबद्दल संशोधन करणार्‍या सुगत दाभोलकर यांनी लिहिले आहे. अंधश्रद्धा निर्मूलन चळवळीच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या असलेल्या या विषयाला हात घातला […]

Categories
संपादकीय

लढेंगे! जितेंगे!

वार्षिकांक - २०१९

डॉ. नरेंद्र दाभोलकरांच्या शहिदत्वाला ऑगस्ट 2019 ला सहा वर्षे पूर्ण झाली. आजही खटला चालूच आहे. खुन्यांना शिक्षा नाही, तपास यंत्रणा सूत्रधाराला पकडण्यात अपयशी ठरलेल्या आहेत. तपासात काहीच प्रगती होत नाही, याबद्दल न्यायालय तपास यंत्रणांना तीव्र शब्दांत जाब विचारत आहे. पण ‘तपास चालू आहे,’ हे सांगण्यापलिकडे तपास यंत्रणांकडून काहीच होताना दिसत नाही. सरकारी पातळीवर तर तपास […]

Categories
परिसंवाद

जनतेला जागृत करण्यासाठी कलाकारांनी कोषातून बाहेर पडावे! – सुधारक ओलवे

वार्षिकांक - २०१९

माझी छायाचित्रे दिवाणखान्यात लावण्यासाठी शोभेची नाहीत. काही ठिकाणी मला म्हणतात, ‘हीच चित्रे का दाखवतो?’ पण मी म्हणतो, ‘मी यांचाच प्रतिनिधी आहे, तुम्हाला मान्य करायचे असेल तर करा.’ पण त्यांना ते मान्य करावेच लागते. कारण समोरचे फोटो सत्यच सांगत असतात. माझी छायाचित्रे सांगत असतात, ‘तुम्ही आमच्या संघर्षात सामील व्हा, आमच्या या न्यायाच्या आणि सन्मानाच्या शोधयात्रेत सामील […]

Categories
परिसंवाद

कलाकारांचा मानवी मूल्यांवरील विश्वासच कलासंवेदना वाढवतो – शुभा मुदगल

वार्षिकांक - २०१९

कला ही समाजाला संवेदनशील बनविते, हे सर्वज्ञात आहे. कलेमध्ये माणसाला मुक्ती मिळवून देण्याचे सामर्थ्य आहे, असे मानले जाते. ती त्याला या लौकिक जगापलिकडे घेऊन जाते. समाजात प्रेम, शांती आणि समतेचे वातावरण निर्माण करण्यात कलेचे योगदान आहे आणि पूर्वीही राहिले आहे. उदाहरणार्थ – भक्तिपंथीय अनेक महान संतकवींनी समाजात आपला प्रेमाचा संदेश पोचविण्यासाठी काव्य आणि संगीताचा उपयोग […]

Categories
परिसंवाद

कला म्हणजे प्रज्ञानाचे प्रकाशन – डॉ. यशवंत मनोहर

वार्षिकांक - २०१९

आदिसांख्य, लोकायत, बुद्ध, बाबासाहेब, हिर्रोक्विटस, प्रोटॅगोरस असे हजारो प्रज्ञावंत इहवादी आहेत. मी या जागतिक तत्त्वज्ञानाच्या परंपरेत उभा असलेला साहित्यिक आहे. अध्यात्म आणि विज्ञान, धर्मविरुद्ध विज्ञान, ईश्वर विरुद्ध विज्ञान, परलोक विरुद्ध इहलोक, विषमता विरुद्ध समता आणि मनू विरुद्ध संविधान असाच तो झगडा आहे. आंबेडकरवादी साहित्यात विज्ञान, इहलोक, समता, संविधान या छावणीतले साहित्य आहे. ज्येष्ठ व विचारवंत […]

Categories
परिसंवाद

विद्रोह ही तात्कालिक अवस्था नसून, निरंतर चालणारी प्रक्रिया आहे! – जयंत पवार

वार्षिकांक - २०१९

माझ्यासारख्या बहुजन समाजातील लेखकाचा प्रवास समाजाकडून व्यक्तीकडे होतो, तर अभिजन वर्गातील लेखकाचा प्रवास व्यक्तीकडून समाजाकडे होतो. बहुजन लेखक आणि अभिजन लेखक यातील हा परस्परविरोधी प्रवास आहे. साहजिकच माझ्या लेखनात अभिजन लेखकासारखे मनोविश्लेषणात्मक, स्त्री–पुरुष संबंध हे विषय न येता सामाजिक समस्या, दु:ख, कामगार कुटुंबातले ताणेबाणे यांचे चित्रण असे. 1975 नंतरच्या काळातील मराठी साहित्य-नाट्य विश्वाला जयंत पवार […]

Categories
व्यक्तिविशेष

विवेकवादाचे प्रणेते – गोपाळ गणेश आगरकर

वार्षिकांक - २०१९

मानवता आणि विवेकवाद या ध्येयांसाठी महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समिती प्रखर संघर्ष करीत आहे. ज्या विवेकवादाचा आपण अंगीकार केला आहे, त्याची ध्वजा ज्या समाजसुधारकांनी महाराष्ट्रात उंच फडकवीत ठेवली, त्यात गोपाळ गणेश आगरकर यांचे नाव प्राधान्याने घ्यायला हवे. आगरकरांच्या निर्वाणाला 125 वर्षे पुरी होत आहेत. यानिमित्ताने त्यांच्या स्मृतीला महाराष्ट्र अंनिस कृतज्ञतापूर्वक अभिवादन करीत आहे. आगरकरांच्या कार्याचे स्मरण […]

Categories
व्यक्तिविशेष

महात्मा गांधींचा वारसा

वार्षिकांक - २०१९

आपल्या देशातील स्वातंत्र्यलढ्यात महात्मा गांधींचे कर्तृत्व वादातीत आहे म्हणून त्यांना आपण राष्ट्रपिता म्हणतो; परंतु केवळ स्वातंत्र्य लढ्यातील नेतृत्व इतकेच त्यांचे कर्तृत्व नाही, तर त्यांनी नेतृत्व करताना मांडलेले मानवजातीच्या भल्याचे विचार आणि व्यक्तिगत जीवनातील साधेपणाचा आदर्श हे त्यांचे कर्तृत्व आहे. त्यांच्या विचाराने त्यांनी जगभरातील अल्बर्ट आइन्स्टाइन, नेल्सन मंडेला यांसारख्या महान व्यक्तींना; तसेच अनेक लेखकांना, विचारवंतांना प्रभावित […]

Categories
व्यक्तिविशेष

अण्णा भाऊ साठे आणि अंधश्रद्धा निर्मूलन

वार्षिकांक - २०१९

तत्कालीन लेखकांना जे विषय साहित्यनिर्मितीसाठी वर्ज्य होते, ते अण्णा भाऊंच्या साहित्याचे मुख्य विषय बनले. गरिबी, शोषण, आर्थिक विषमता, वेश्या व्यवसाय, झोपडपट्टीतील जीवन, कामगारांचे जीवन, निरक्षरता, जातिभेद आणि ताणतणाव हे त्यांच्या लेखनातील कळीचे मुद्दे होते. अण्णा भाऊंनी हे विषय हाताळेपर्यंत यापैकी अनेक विषयांवर मराठी साहित्यात लेखन व्हायचे होते. अण्णा भाऊंच्या साहित्यात चित्रित झालेली पात्रेही सर्व स्तरातील […]