‘महाराष्ट्रातील शेतकरी विद्रोह आणि सत्यशोधक आनंदस्वामी’ हे पुस्तक संजय खरात यांनी लिहिले असून ‘हरिती प्रकाशन’ने ते प्रकाशित केले आहे. याबद्दल या दोघांचेही मनापासून आभार मानायला हवेत. लिखित इतिहास लिहिण्याची परंपरा आपल्याकडे कधी नव्हती. लिखित इतिहासाचा स्पष्ट पुरावा आपल्याला दिसतो, तो सम्राट अशोकाच्या लुंबिनी येथील शिलालेखावर; ज्यात म्हटले आहे, “सिद्धार्थ गौतमाचा जन्म येथे झाला.” त्या आधीच्या […]
रात्रीच्या अंधारात नीरभ्र आकाशाचे निरीक्षण करत असताना आपल्या मनाच्या कोपर्‍यातील काही प्रश्न आपल्याला सतावत असतात. कुतूहल म्हणून आपण त्या प्रश्नांचा विचार करत असतो. आकाशाकडे पाहिल्यानंतर आकाशाच्या पलिकडे काहीतरी असेल का, या विश्वाची उत्पत्ती कशी झाली, त्याचे भवितव्य काय, विश्वनियमांच्या मागे काय आहे इत्यादी प्रश्नांचा शोध घेत आपण परमेश्वरापर्यंत पोचतो व तेथेच आपले कुतूहल संपते. आपल्यासारख्या […]
अविचारी, अविवेकी व हिंसक प्रवृत्ती बळावत असलेल्या या काळात कुणीतरी विचार करण्याचा आग्रह धरतात व त्याविषयी पदरमोड करून पुस्तकही लिहितात, ही आश्चर्यजनक गोष्ट ठरत आहे. कारण भोवतालचे वातावरण इतके कलुषित झालेले आहे की आपला समाज राजकीय, सामाजिक, धार्मिक, जातीय प्रश्नांबद्दल सारासार विवेकी विचार करण्याची क्षमताच हरवून बसला आहे की काय, अशी दाट शंका येते. सामाजिक […]
पुणे इंजिनिअरिंग कॉलेजचे प्राध्यापक, य. ना. वालावलकरांनी त्यांच्या ‘श्रद्धाविसर्जन’ या पुस्तकाच्या प्रास्ताविकात श्रद्धा ही मनोभावना आहे. खरे तर मनोभावना ही द्विरुक्ती आहे. कारण मेंदूत उद्भवणाऱ्या सर्व भावनांचा समुच्चय म्हणजेच मन. भावनेचा संबंध बुद्धीशी नाही. बुद्धी आणि मन यांचा उद्भव मेंदूतच होतो. आपण जे निर्णय घेतो ते विचारपूर्वक घ्यावा. विचारांचा संबंध बुद्धीशी आहे; भावनांशी नाही. भावनावश […]
‘गुरूज’ या इंग्रजी पुस्तकाची लेखिका भावदीप कांग ही फ्री लान्स पत्रकार असून 21 वर्षे ती वेगवेगळ्या पत्रिकेसाठी लिहीत असते. तिच्या या पुस्तकात महर्षी महेश योगी, धीरेंद्र ब्रह्मचारी, चंद्रास्वामी, माता अमृतानंदमयी, श्रीश्री रविशंकर, मुरारीबापू, जग्गी वासुदेव, रामदेवबाबा महाराज व भय्यू महाराज इत्यादी प्रसिद्धिझोतात असलेल्या, भन्नाट व्यक्तिमत्त्व असलेल्या ‘गुरूं’बद्दलचे लेख आहेत. आपल्या देशात बाबा–बुवांचे अमाप पीक आहे; […]
मीरा नंदा यांनी ‘गॉड्स मार्केट’ या त्यांच्या पुस्तकात अलिकडील राजकीय व धार्मिक घडामोडींकडे वाचकांचे लक्ष वेधण्याचे प्रयत्न केले आहेत. मध्यम वर्गाच्या वाढत्या धार्मिकीकरणाचा शोध घेताना धार्मिकीकरण पूर्वीच्यापेक्षा जास्त प्रतिगामी; प्रसंगी जीव घेणारे ठरत आहे. विद्वेष, विद्वान हे शब्दप्रयोग करून हिंदुत्वसेना फॅसिझमला खतपाणी घालत आहे, या निष्कर्षाप्रत लेखिका पोचतात. धार्मिकतेचे प्रदूषण कशा प्रकारे वाढत आहे व […]
आश्चर्यकारक विज्ञान या नावाने प्रकाशित केलेल्या या संचातील अलिबाबाची गुहा, ऊर्जानाट्य, महाशक्तिशाली लेसर व भूलभुलैय्या ही विज्ञानविषयक पुस्तकं वाचत असताना आताच्या नवीन पिढीचा हेवा वाटू लागतो. कारण 20-30 वर्षांपूर्वी आपल्या मनातील कुतूहलकारक प्रश्नांची उत्तरं शोधण्यासाठी, पालक, भाऊ-बहीण, त्यांचे मित्र-मैत्रिणी, शिक्षक, पाठ्यपुस्तकं, संदर्भग्रंथ, वाचनालय यांच्याकडे हेलपाटे घालावे लागत होते. (व त्या उत्तरावाचून काही अडत नाही, हे […]
गोवा अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे ज्येष्ठ कार्यकर्ते यज्ञेश्वर निगळे यांचा ‘अंधारातून प्रकाशाकडे’ हा वैचारिक (पुरोगामी) लेखसंग्रह पुस्तकरुपात प्रसिद्ध झाला आहे. भारतीय संविधानाला अभिप्रेत असलेला मानवतावाद आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोन या मूल्यांचा निगळे यांनी त्यांच्या लिखाणातून कायम प्रसार केला आहे. या लेखसंग्रहाला गोव्यातील ज्येष्ठ विधीतज्ज्ञ अ‍ॅड. अमृत कासार यांची प्रस्तावना लाभली आहे. या प्रस्तावनेचा संपादित अंश पुढीलप्रमाणे… या […]
चंद्रसेन टिळेकर या ज्येष्ठ विज्ञानवादी कार्यकर्त्याचा ‘परिवर्तनाच्या वाटेवरील काटे’ हा लेखसंग्रह नुकताच प्रसिद्ध झाला आहे. मुखपृष्ठावरील चित्रात सावित्रीबाई व जोतिराव फुले, राजर्षी शाहू महाराज, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे परिवर्तनाचा रथ हाकताना दिसत आहेत व सनातनी, धर्मांध व प्रतिगामी यांच्या वाटेत अडथळे निर्माण करत आहेत. समाजातील प्रतिष्ठित व्यक्ती अनेकदा परिवर्तनाच्या प्रक्रियेला अडथळा ठरेल, असे वक्तव्य करताना […]
शब्दांचे सामर्थ्य अधोरेखित करणारा ग्रंथ अलिकडच्या काळात धर्मांध आणि जातीय झुंडशाही राजकारणाने देशभर धुमाकूळ घातला आहे. कोणी काय खावे, प्यावे, कोणता वेश घालावा, कोणी काय पहावे यावर बंधने घातली जात आहेत. त्या विरोधात आवाज उठवणार्‍यांचे खून केले जात आहेत. पण तरीही येथील प्रज्ञावंतांना दडपणे शक्य नाही. ते कोणत्याही दहशतीला भीक घालीत नाहीत. असा संदेश देणार्‍या […]